Wat Jos in 1995 filmde, is nu onbetaalbare geschiedenis

Radio, televisie en regionale én landelijke kranten kwamen destijds superlatieven tekort om de documentaire van rivierenlandchroniqueur Jos Kruisbergen te beschrijven. De film over de evacuatie van 1995 werd geroemd als een waar meesterwerk.

Het was een periode die voor altijd in het geheugen van Maas en Waal gegrift staat. In 1995 steeg het water van de grote rivieren tot ongekende hoogte en moest een groot deel van het Land van Maas en Waal worden geëvacueerd.

Jos Kruisbergen zag de bui al lang voordat de evacuatie werkelijkheid werd. Met zijn camera trok hij eropuit en legde vast wat er gebeurde. Niet alleen tijdens de evacuatie, maar ook daarvoor én een jaar later. Terwijl de landelijke en internationale pers het gebied alweer had verlaten, bleef Kruisbergen filmen. Samen met Gerard Zondag, van de plaatselijke politiecommandant Wim Deneke, mocht hij in het gebied blijven.

Achteraf bleek dat een gouden greep.

Want wat Jos Kruisbergen toen vastlegde, is inmiddels uniek historisch beeldmateriaal geworden. Beelden die anders eenvoudigweg niet zouden hebben bestaan. De verlaten straten, het hoge water, de mensen die hun huizen moesten verlaten en de onzekerheid van die dagen: alles werd voor de toekomst bewaard.

De evacuatiefilm trok in de afgelopen 32 jaar naar schatting 60.000 bezoekers. Duizenden mensen zagen hun eigen dorp, straat, huis of familie terug in een periode die niemand ooit zal vergeten.

Niet gestopt met filmen

Inmiddels zijn we 31 jaar verder. Cineast Jos Kruisbergen heeft zijn camera grotendeels neergelegd. Maar echt gestopt is hij nooit.

„Ik monteer nog bijna dagelijks films die ik in het verleden heb gemaakt”, vertelt Jos. In het omvangrijke archief bevinden zich beelden en filmverhalen uit Beuningen, Druten, West Maas en Waal en Wijchen, maar ook uit talloze dorpen en plaatsen in de regio.

„We hebben nog zoveel mooie films in ons rijke archief zitten. Ik ben op een gegeven moment gestopt omdat het me allemaal te veel werd. Iedereen wilde wel iets van me. Het bestuur is toen met mij meegegaan en we zijn gestopt met onder meer donateursacties, filmvoorstellingen in Den Bogerd en subsidies van gemeenten. Maar dat betekende natuurlijk ook dat er nu geen inkomsten meer zijn.”

Toch bleef één gedachte overeind: de beelden mogen nooit verloren gaan.

Daarom doet de Jos Kruisbergen Stichting mee aan Rabo ClubSupport. Met steun kunnen de oude films worden gedigitaliseerd en beschikbaar blijven voor de toekomst.

Sinds Jos zijn werkzaamheden heeft afgebouwd, zijn alweer tientallen films gemonteerd en digitaal bewaard. Ze worden via de website van de stichting beschikbaar gesteld voor iedereen die belangstelling heeft voor de geschiedenis van Maas en Waal.

En die belangstelling is groot.

Verzorgingstehuizen, ziekenhuizen, Alzheimercafés, universiteiten, scholen en waterschappen bekijken de films inmiddels op een digitaal bord, laptop of scherm.

„Het is toch fantastisch dat oudere mensen de Jos Kruisbergen Stichting op hun laptop of computer bij hun favorieten hebben staan”, zegt Jos trots.

Beelden die soms heel dichtbij komen

De reacties uit het publiek maken duidelijk waarom dit werk zo belangrijk is.

Onlangs vertelde een dochter dat haar moeder vóór haar overlijden nog één keer een film over Maas en Waal wilde zien.

„Dan word je toch stil van”, zegt Jos. „En dan denk je: wat is geld eigenlijk waard?”

Ook bij een begrafenis werd de waarde van het archief op een heel bijzondere manier duidelijk. Een familie bedankte de stichting omdat hun vader door Jos was gefilmd. Dankzij die beelden kunnen zijn kinderen, wanneer ze groter zijn, hun vader nog zien zoals hij ooit was.

Dat is de kracht van film.

Een stem, een gezicht, een beweging, een lach. Herinneringen die anders langzaam zouden verdwijnen, blijven ineens bestaan.

Daarom is Jos Kruisbergen trots op alle vrijwilligers die zich inzetten voor het behoud van dit bijzondere filmarchief.

Samen willen zij het verleden doorgeven aan toekomstige generaties.

Want, zoals Jos het zelf treffend zegt:

„Wie het verleden niet kent, verdwaalt in de toekomst.”

Het digitaliseren van al die historische films kost veel geld. Maar iedere film die wordt gered, is een stukje geschiedenis dat nooit meer verloren gaat.

Evacuatie 1995 is daar misschien wel het mooiste voorbeeld van.

Wat toen met een camera werd vastgelegd, is nu, 31 jaar later, een onschatbaar document van onze eigen geschiedenis.

De trailer van de evacuatiefilm is te bekijken via de website van de Jos Kruisbergen Stichting: www.joskruisbergen.nl