Wamel 25 jaar terug: hoe het dorp leefde met Mond- en klauwzeer

“Er wordt hier niet geruimd,” zegt dijkbewoonster en hobbyboerin Mayke Warlam uit Wamel, terwijl ze een pasgeboren geitje in haar armen houdt. “Want dan duik ik onder.” Haar woorden zijn fel en vastberaden — een echo van de emoties die 25 jaar geleden het hele land in hun greep hielden.

Het is precies 25 jaar geleden dat de uitbraak van mond- en klauwzeer (MKZ) Nederland ontwrichtte. In 2001 werden naar schatting 280.000 dieren geruimd — door velen ervaren als vermoord. Voor veel boeren betekende dat een ongekende klap, zowel economisch als emotioneel. Ook in het Land van Maas en Waal sloeg de angst hard toe.

Te midden van de drukte van fotografen, journalisten en televisieploegen koos cineast Jos Kruisbergen een andere weg. Hij was niet te vinden in de hectiek bij de grote nieuwsplekken, maar bleef in zijn geboortedorp Wamel. Daar maakte hij, samen met zijn dorpsgenoten, een ingetogen en eerlijk portret van deze ingrijpende periode. In zijn kenmerkende stijl bracht hij het verhaal terug tot de kern: klein, menselijk en indringend. Een waardevol tijdsdocument, vastgelegd voor nu en toekomstige generaties.

Op het hek van de kinderboerderij hangt een bord: “Verboden toegang i.v.m. MKZ.” Het terrein ligt er stil en verlaten bij. Geen dier is te bekennen. Waar normaal leven is, heerst nu leegte.

In de supermarkten raakt de melk op. Ilona Feekens loopt met een pannetje van de dijk en belt Gerry Derks met de vraag of ze wat melk kan krijgen. “De melk mag niet vervoerd worden,” klinkt het. “Anders moeten we het in de put laten weglopen.” Het is een wrange werkelijkheid: terwijl winkels leeg raken, wordt melk noodgedwongen vernietigd.

Dijkbewoner Jan Vervoort zit met de handen in het haar. Hij wil zijn schapen verplaatsen naar de dijk, maar dat mag niet. Pas half april komt er ruimte in de regels. Tot die tijd blijft de onzekerheid knagen.

Bij het Veerhuis in Wamel staan, tussen het hoge water op de zomerkade, twee paarden. Ze moeten worden geëvacueerd, maar de eigenaren mogen ze niet zelf vervoeren. Regels en realiteit botsen pijnlijk. Later worden de paarden, onder politiebegeleiding, alsnog naar het dorp gebracht. Daar vinden ze een veilige plek: ze mogen grazen in de wei van boer Gruijthuijzen — een klein moment van opluchting in een onzekere tijd.

Boer Jan Beck verwoordt de wanhoop kort en krachtig: “Zo snel mogelijk spuiten om van de ziekte af te komen.” Het virus is ongrijpbaar en verspreidt zich zelfs via de lucht — een vijand die niet te stoppen lijkt.

De documentaire van Jos Kruisbergen neemt de kijker mee terug naar deze aangrijpende periode in 2001. Het is een ontroerend en eerlijk verhaal over angst, machteloosheid en saamhorigheid. Precies 25 jaar later voelt het nog altijd actueel: een tijd waarin burgers het soms beter denken te weten dan de overheid.

De indringende documentaire is te zien op de site van de Jos Kruisbergen Stichting — een bijzonder stukje geschiedenis dat niet vergeten mag worden.