Hoge dijken, laag water en schepen op de Waal

Het is een bijzonder gezicht aan de Veerdam in Druten. De Waal, die normaal gesproken als een brede rivier tussen de hoge dijken stroomt, staat laag. Heel laag zelfs. Waar normaal het water de uiterwaarden en geulen vult, liggen nu grote stukken droog en kaal in de zon.

Cineast Jos Kruisbergen trok eropuit met zijn camera en drone om dit bijzondere beeld vast te leggen. Vanaf de Veerdam kijkt hij uit over de rivier. Toeristen en inwoners zitten er rustig aan de waterkant. Even geen haast, geen drukte. Alleen het geluid van de rivier, de wind en af en toe het voorbijvaren van een schip.

De schepen lijken bijna op het zand te liggen. Hun bodems komen maar nauwelijks boven het water uit. Toch varen de schippers rustig verder. Van links naar rechts trekken de binnenvaartschepen over de Waal. Zij kennen de rivier en weten precies waar de vaargeul loopt. Een paar meter te veel naar links of rechts kan immers betekenen dat een schip een zandbank raakt.

Wie vanaf de rivier naar de dijken kijkt, ziet hoe hoog ze eigenlijk zijn. Daaronder liggen de drooggevallen geulen, die nu bijna niet meer doen denken aan de rivier die hier in de winter kan stromen.

Want de Waal is nooit hetzelfde.

Nu is het water laag en stroomt de rivier langzaam richting zee. Maar als de herfst komt, de regen valt en het water vanuit Duitsland en de zijrivieren naar ons toe komt, kan het beeld in korte tijd veranderen. De droge geulen vullen zich opnieuw en in de winter kan het water weer hoog tegen de dijken staan.

De Waal heeft zijn eigen ritme.

Mensen vragen mij weleens hoe ik over de stikstofproblematiek denk, vertelt Jos Kruisbergen. Natuurlijk moeten we de stikstofproblematiek aanpakken, maar volgens Kruisbergen moeten we daarbij niet alleen naar Nederland kijken. De natuur houdt zich immers niet aan landsgrenzen. Als er in Nederland maatregelen worden genomen, terwijl er net over de grens in Duitsland heel anders mee wordt omgegaan, blijft het een probleem dat verder reikt dan ons eigen land.

Maar de natuur laat zich volgens Kruisbergen ook niet zomaar leiden door computermodellen.

De natuur trekt zich uiteindelijk weinig aan van wat wij achter een bureau bedenken. Ze heeft haar eigen wetten, haar eigen ritme en haar eigen kracht.

Daar, aan de Waal, zie je dat misschien wel het beste.

Vandaag ligt de rivier laag en rustig tussen de dijken. Morgen kan het water weer stijgen en verandert hetzelfde landschap in een machtige rivier.

Terwijl Kruisbergen zijn camera op de Waal richt, moet hij denken aan de beroemde woorden van dichter Hendrik Marsman: ‘Denkend aan Holland zie ik breede rivieren traag door oneindig laagland gaan.’

Maar op deze dag ziet hij iets anders.

De brede rivieren van Marsman zijn nu smalle rivieren geworden.

En toch blijft het Hollandse landschap herkenbaar: de hoge dijken, de schepen op de rivier, het lage land en de Waal die, langzaam maar onverstoorbaar, zijn weg naar de zee vervolgt.

Vandaag laag, morgen misschien hoog. De Waal bepaalt zelf het ritme. Meer films op de site van de Jos Kruisbergen Stichting: www.joskruisbergen.nl.